Blended diet bij ZEVMB

De dagelijkse voeding voor iemand met zeer ernstige verstandelijke en meervoudige beperkingen (ZEVMB) kan complex zijn en veel zorgen geven. Veelvoorkomende problemen zijn reflux, obstipatie, misselijkheid en slikproblemen. Hierdoor lukt het soms niet om noodzakelijke medicatie, bijvoorbeeld tegen epilepsie, goed toe te dienen of binnen te houden. In zulke situaties kan sondevoeding een belangrijke oplossing zijn. Traditioneel wordt commerciële sondevoeding (CSV) voorgeschreven door artsen en diëtisten. De afgelopen jaren wint blended diet echter aan populariteit als alternatief. 

De belangstelling voor blended diet (BD) groeit, vooral omdat niet iedereen commerciële sondevoeding goed verdraagt. Klachten zoals misselijkheid, diarree en spugen komen regelmatig voor bij CSV. Blended diet biedt in die gevallen een mogelijk alternatief. 

Blended diet is inmiddels een blijvende ontwikkeling binnen de sondevoeding. Starten met blended diet bij iemand met ZEVMB gebeurt altijd onder begeleiding van een arts en/of diëtist, om veiligheid en volwaardigheid van de voeding te waarborgen. 

Wat is blended diet? 

Blended diet betekent letterlijk ‘gemalen dieet’. Het bestaat uit zelfbereide voeding die zodanig wordt gepureerd en gemengd dat deze via een sonde kan worden toegediend. In sommige gevallen kan de voeding ook met een lepel worden gegeven. 

Blended diet kan worden gebruikt als aanvulling op commerciële sondevoeding of als volledige vervanging. De voeding bestaat uit licht verteerbare producten, bevat voldoende voedingsstoffen en kan worden afgestemd op individuele behoeften en voorkeuren. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om mee te eten met het gezin. 

Voorbeelden van voedingsmiddelen binnen blended diet 

• Groenten en fruit: gekookte groenten, zachte fruitsoorten 

• Eiwitbronnen: kip, vis, tofu, peulvruchten 

• Zuivel: yoghurt, melk, kaas 

• Granen: havermout, rijst, zachte pasta 

• Gezonde vetten: avocado, notenpasta 

Medische randvoorwaarden 

Bij zelfbereide blended diet is het dringende advies om deze voeding uitsluitend via een PEG-sonde of Mic-Key button toe te dienen (richtlijn Nederlandse Kinderdiëtisten, NKD). Toediening via een sonde die direct in de darmen ligt, wordt afgeraden. 

Een PEG-sonde in de darmen betekent dat de sonde niet in de maag uitkomt, maar in het jejunum (PEG-J-sonde). Blended diet is hiervoor niet geschikt. 

Startmoment en technische voorwaarden 

Blended diet kan worden gestart na plaatsing van een PEG-sonde. Wacht ongeveer twaalf weken na plaatsing, zodat de insteekopening goed kan genezen. Gebruik een sonde met een minimale charrière van 14 CH om verstopping te voorkomen 

Bij de overgang naar blended diet is het belangrijk om de medicatie te controleren. De samenstelling van de voeding kan invloed hebben op de werking van bijvoorbeeld anti-epileptica. Overleg hierover met de behandelend arts, zoals de neuroloog. 

Mogelijke voordelen van blended diet 

Er zijn de afgelopen jaren verschillende (kleinschalige) onderzoeken uitgevoerd naar blended diet. Hoewel deze niet dubbelblind zijn uitgevoerd, worden de volgende positieve effecten beschreven: 

• Psychologische en sociale voordelen: mee-eten met het gezin 

• Vermindering van reflux en spugen 

• Minder klachten van obstipatie en diarree 

• Positieve invloed op het darmmicrobioom 

• Mogelijk minder ziekenhuisbezoeken en daarmee lagere zorgkosten 

Nadelen en risico’s 

Het gebruik van blended diet kent ook aandachtspunten: 

• Zelfbereide voeding kan onvolledig zijn zonder goede samenstelling 

• Kans op verstopping van de sonde, vooral bij onvoldoende vloeibare voeding 

• Blended diet wordt niet vergoed, in tegenstelling tot commerciële sondevoeding 

• Grotere kans op voedselinfecties bij onzorgvuldige hygiëne 

• Goede hygiëne bij bereiden, bewaren en toedienen is essentieel 

Contra-indicaties voor blended diet 

Blended diet wordt afgeraden in de volgende situaties: 

• Een verzwakt immuunsysteem of complexe medische aandoeningen, zoals metabole ziekten of ernstige maag-darmproblemen 

• Leeftijd jonger dan zes maanden 

• Sondes met een charrière kleiner dan 14 CH 

• Sondes die uitmonden in het duodenum of jejunum 

• Onvoldoende mogelijkheden bij naasten om de voeding veilig te bereiden en toe te dienen 

Blended diet in de praktijk 

Het bereiden van blended diet vraagt meer dan het pureren van voeding in een blender. Het is een tijdrovend proces en het kan lastig zijn om alle benodigde voedingsstoffen in de juiste verhouding aan te bieden. Daarnaast is zorgvuldigheid nodig om verstopping van de sonde te voorkomen. 

Begeleiding door een diëtist is daarom essentieel. De diëtist ondersteunt bij een volwaardige samenstelling en bewaakt groei en gezondheid. 

Blended diet en medicatie 

Mensen met ZEVMB gebruiken vaak meerdere medicijnen. De interactie tussen voeding en medicatie kan verschillen per persoon. Overleg met de behandelend arts is noodzakelijk om te beoordelen of blended diet passend en veilig is. 

Blended diet en ketogeen dieet 

Wanneer sprake is van een ketogeen dieet, moet altijd met de arts en diëtist worden overlegd of dit dieet ook in blended vorm kan worden toegediend.